ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ (1723–1803) 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ) ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।

1. ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ "ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ" ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ, 1723 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਨੇੜੇ (ਇਛੋਗਿਲ ਪਿੰਡ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਥੋਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰਖਾਣ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਫੌਜਦਾਰ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਰਿਸਾਲਦਾਰ (ਘੋੜਸਵਾਰ ਕਮਾਂਡਰ) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

2. ਰਾਮ ਰੌਣੀ ਦਾ ਘੇਰਾ (ਮੋੜਵਾਂ ਬਿੰਦੂ)

1748 ਵਿੱਚ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮੀਰ ਮੰਨੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ੁਲਮ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ। ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਰਾਮ ਰੌਣੀ' (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ) ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਅੰਦਰ ਫਸੇ 500 ਸਿੱਖ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ 'ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ 'ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

3. ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨਾਲ ਟੱਕਰ

ਜਦੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ 'ਦਲ ਖਾਲਸਾ' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। 1767 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਦੁੱਰਾਨੀ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਰਾਜ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।

4. ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਫਤਿਹ (1783)

ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਈ।

11 ਮਾਰਚ, 1783 ਨੂੰ, ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਉਸੇ ਤਖ਼ਤ (ਜਿਸ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ) ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲੈ ਆਏ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

5. ਅੰਤਿਮ ਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

1785 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਆਏ ਅਤੇ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। 1803 ਵਿੱਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ (ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।