ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜਿ

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਭਾਗ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ) ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸਿਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੇ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਰੂਹਾਨੀ ਰੂਹ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਆਗੂ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਕਲਾਂ (ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

• ਗੁਰੂ ਘਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਸਨ, ਜੋ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਸਜੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਜੀ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ।

• ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ: ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਮਾਲੋ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਗੱਤਕੇ ਦੀ ਮਾਹਰ ਬਣਾਇਆ।

• ਵਿਆਹ: ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਟੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬੀਬੀ ਵਜੋਂ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਿਆਕੁਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੋੜ: ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਘੇਰਾ (1704–1705)

ਸਾਲ 1704 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਘੇਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਸਦ-ਪਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਹੋਰ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ 40 ਜਣਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਲਿਖਤ ਨੂੰ 'ਬੇਦਾਵਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਖ ਕੇ ਉਹ 40 ਸਿੰਘ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣੀ

ਜਦੋਂ ਇਹ 40 ਸਿੰਘ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹਣਤਾਂ ਪਾਈਆਂ। ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਹਿਰਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਮਰਦ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਤਾਂ ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ ਚੂੜੀਆਂ ਪਾਓ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕੱਪੜੇ ਸਾਂਭੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੜਨ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।"

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਅਣਖੀਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ। 40 ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ 'ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਏ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਮਰਦਾਨਾ ਬਣਾ ਸਜਾਇਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੇਜ਼ਾ (ਬਰਛਾ) ਫੜਿਆ, ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਪਏ।

ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਜੰਗ (ਮੁਕਤਸਰ - 1705)

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ (ਮੌਜੂਦਾ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

29 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਲਹੂ-ਡੋਲ੍ਹਵੀਂ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 40 ਸਿੰਘ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਇੰਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਕਿ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਖੜ ਗਏ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ (ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰੂਹਾਂ)

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਟਿੱਬੀ ਤੋਂ ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਹੇਠਾਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਾਂ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ 'ਤੇ ਸਨ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪੱਟ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛੀ। ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਜੇ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਤੁਠੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਾ ਬੇਦਾਵਾ ਕਾਗਜ਼ ਪਾੜ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਰਨ-ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਵੋ।" ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਕਮਰਕੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ਕੱਢ ਕੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ' (40 ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਿੰਘ) ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਬਾਕੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸਫ਼ਰ

ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ।

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮਰਦਾਨਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ (Bodyguards) ਵਜੋਂ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।

ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਂਦੇੜ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਾਲ 1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ।

ਜਨਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਆਖਰੀ ਸਮਾਂ

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨਾਂਦੇੜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬਿਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਜਨਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਆ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਸੱਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਕਰ ਗਏ। ਅੱਜ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਦੇਣ

ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਜੰਗਜੂ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਸਦਕਾ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਸਦਾ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੈ ਗਿਆ।

• ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜੇ ਫਖ਼ਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਧੀ-ਭੈਣ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।