ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ (1720 – 1 ਜੁਲਾਈ 1745) ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ (ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ) ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1720 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀਬੀ ਧਰਮ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੂਲਹਾ ਵਿਖੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਲੜਕੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼

ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਮੁਖਬਰ (ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕੀਲ ਦਾਸ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਹੰਤ) ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਹਾਦਤ

ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਕਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬਖਸ਼ੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਕੱਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸਿੱਖ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਨਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਵਾਲ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਨਹੀਂ ਗਏ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਖੋਪੜੀ (scalp) ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਘਿਨੌਣਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਜੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।

ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦਾ ਸੱਚ ਹੋਣਾ

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਪੜੀ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਦਰਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਤਾਂ ਮਿਲੀ, ਪਰ 22 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ 1745 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।

ਵਿਰਾਸਤ

ਅੱਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ 3D ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।