ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ (1670–1716) ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਫੌਜੀ ਜਰਨੈਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1710 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਫਤਿਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਹੱਥੋਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੱਕ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।
ਮੁੱਖ ਤੱਥ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ: ਲਛਮਣ ਦੇਵ
ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਮ: ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਬੈਰਾਗੀ (ਵੈਰਾਗੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ), ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ), ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।
ਜੀਵਨ ਕਾਲ: 27 ਅਕਤੂਬਰ 1670 – 9 ਜੂਨ 1716 (ਉਮਰ 45 ਸਾਲ)
ਭੂਮਿਕਾ: ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ।
ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ: ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਾਲਮਾਨਾ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ (ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ) ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਹੱਕ ਸਿੱਧਾ ਹਲ ਵਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
1. ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਤਿਆਗ (1670–1708)
ਲਛਮਣ ਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜੌਰੀ (ਮੌਜੂਦਾ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਹਰ ਸਨ।
ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ: 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਹਿਰਨੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਉਸ ਹਿਰਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਣਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਤੜਫ-ਤੜਫ ਕੇ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਬਣ ਗਏ।
ਬੈਰਾਗੀ ਜੀਵਨ: ਉਹ ਜਾਨਕੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣ ਕੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਵਿਖੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ (ਡੇਰਾ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।
2. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ (1708)
ਸਤੰਬਰ 1708 ਵਿੱਚ, ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੰਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇਲਾਹੀ ਨੂਰ ਅੱਗੇ ਉਸ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬੰਦਾ (ਸੇਵਕ) ਹਾਂ।"
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ 'ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ੁਲਮ ਭਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਵਹਿ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ।
3. ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਕੂਚ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਗਠਨ
ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਦੋ ਪਠਾਨਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ (ਕਮਾਂਡਰ) ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ:
ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਤੀਰ ਦਿੱਤੇ।
ਇੱਕ ਨਗਾਰਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ (ਬਾਬਾ ਬਾਜ ਸਿੰਘ, ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ, ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਆਦਿ) ਨਾਲ ਭੇਜੇ।
ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ।
ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਵਧਦਿਆਂ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਡਾਕੂਆਂ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਕੇ ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ।
4. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ:
ਸੋਨੀਪਤ ਅਤੇ ਕੈਥਲ: ਸਿਰਫ਼ 500 ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਨੀਪਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੈਥਲ ਵਿਖੇ ਮੁਗਲ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਖੋਹ ਲਏ।
ਸਮਾਣਾ ਦੀ ਜਿੱਤ (ਨਵੰਬਰ 1709): ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਸਮਾਣਾ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੱਲਾਦ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ।
ਕਪੂਰੀ ਅਤੇ ਸਢੌਰਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਪੂਰੀ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਹਾਕਮ ਕਦਮ-ਉਦ-ਦੀਨ (ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟਦਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਸਢੌਰਾ ਦੇ ਉਸਮਾਨ ਖਾਨ (ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ।
ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਫ਼ਤਿਹ (ਮਈ 1710): ਇਹ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਦੁੱਤੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿੱਕੇ (Coins) ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।
5. ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦਾ ਘੇਰਾ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹਾਦਤ (1715–1716)
ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ਰਖ਼ਸੀਅਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜੀ। ਸੰਨ 1715 ਵਿੱਚ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ (ਹਵੇਲੀ) ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਲੰਮਾ ਘੇਰਾ: ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਅੰਦਰ ਰਸਦ (ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ) ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਘੇਰਾ ਲਗਭਗ 8 ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਿਆ। ਅੰਦਰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਛਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚਮੜੇ ਉਬਾਲ ਕੇ ਖਾਧੇ, ਪਰ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਅਖੀਰ ਦਸੰਬਰ 1715 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਮਾਰਚ: ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 100-100 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ।
ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤ (9 ਜੂਨ 1716): ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਰੂਹ ਕੰਬਾਊ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਜੱਲਾਦਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 4 ਸਾਲ ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਮ ਜੰਬੂਰਾਂ (iron pincers) ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਮਾਸ ਨੋਚਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੇਣ (Legacy)
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਅਜਿੱਤਤਾ ਦੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਨੂੰ ਅਣਖ ਨਾਲ ਜਿਊਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨਾ ਸਿਖਾਇਆ।